Vijftien weken geleden leek zondag 23 mei nog oneindig ver weg, maar vanochtend om 05.00 uur (met dank aan een nabijgelegen moskee J ) zijn mijn laatste wakkere uren in Oeganda toch écht ingegaan. De koffers zijn gepakt (ik heb gisteren voor de laatste keer de winkeltjes in het hectische centrum van Kampala afgestruind op zoek naar een extra koffer – maatje XXXL J – om de schandalige hoeveelheid souvenirs en kado’s mee te kunnen nemen), mijn (raam)zitplaats in vlucht KL 0562 is online gereserveerd en ik heb afscheid genomen van vrienden in Kampala... Nog precies drie uurtjes voordat de motoren van de KLM-Boeing in beweging zullen komen om de acht uur lange vlucht naar Amsterdam te maken...

Voordat het echter zover is, vertel ik jullie graag nog een laatste verhaaltje over mijn belevenissen tijdens de laatste drie weken in Oost-Afrika, welke ik in het zuidwesten van Oeganda en Rwanda heb doorgebracht.

Wat betreft de hoogtepunten in Zuidwest-Oeganda moet ik toch echt beginnen met een paar spannende avonturenverhalen welke zich hebben afgespeeld in Queen Elizabeth National Park, een van de meest populaire parken van Oeganda en woongebied van o.a. olifanten, leeuwen, luipaarden, buffels en nijlpaarden.

Mijn eerste activiteit daar betrof het traceren van chimpansees in de Kyambura Gorge, een 100 meter diepe rivierbedding welke overdadig is begroeid met bomen, planten en struiken. Zaterdagochtend 08.00 uur meldde ik mij bij het betreffende kantoor van de Uganda Wildlife Authority (UWA) en omdat ik weer eens de enige tourist was, daalden ranger Joe en ik vlak daarna met z’n tweetjes de steile helling van de gorge af. Om de groep chimpansees te kunnen vinden moet je je ogen (knokkel- en voetafdrukken in de modder – helaas had het enkele uren eerder flink geregend...) en oren (oergeluiden en ritselende bladeren verraden de locatie van de chimpanseetroep) goed gebruiken. Terwijl wij beiden gefocust waren op de boven ons uitstekende boomtoppen, hadden we niet door dat we twee andere zwaargewichten naderden... Plotseling stonden we (op - naar schatting - slechts zeven meter afstand!) oog in oog met twee nijlpaarden! (Wat heb ik toch met die beesten? J ) “Go back! Get a tree!”, beval Joe. Dat hoefde hij geen tweede keer te herhalen. Terwijl ik maakte dat ik wegkwam en schuilde achter de dichtstbijzijnde brede boomstam verjoeg Joe de hippo’s door middel van slaande bewegingen met een houten stok plus afschrikwekkende geluiden. Het had effect: de hippo´s dropen langzaam af... Gevolg was wel dat ik de rest van de hike meer alert was op hippo´s (o ja, en slangen - fijn dat Joe nog even meldde dat er een behoorlijke populatie in de gorge woonde..) dan op chimpansees haha (waarvan we na twee uur ploeteren in de modder een grote familie hebben kunnen bewonderen!).

Na de chimpansees ben ik op weg gegaan naar Mweya schiereiland, een van de mooiste plekjes van het park met uitzicht over water en savanne en het daarin levende wild. Mijn Lonely Planet reisgids had beschreven dat je met een beetje mazzel in het weekend wel een lift kon regelen van de ingang van het park naar het schiereiland. Helaas was er die bewuste zaterdag geen kip te bekennen... Na ruim anderhalf uur wachten zonder ook maar één passerend motorvoertuig kwam er plots een boda-boda aangereden (je weet wel, zo’n motortje waar ik eerder over schreef). De betreffende boda-boda bestuurder bood aan mij voor 10,000 USh (zo’n 3,50 Euro) naar Mweya te brengen. Gezien de afstand van ruim twintig kilometer geen verkeerd aanbod, maar euh... is dat nu wel zo’n slim idee? We staan tenslotte voor de toegangspoort van een park met wilde dieren? Toch maar even navragen bij de twee UWA-rangers bij de toegangspoort, die de zorgen van dit westerse meisje maar wat onnodig leken te vinden (“Nee, natúúrlijk word je niet opgegeten door hippo’s of krokodillen!”). Gerustgesteld door de woorden van de experts stapte ik achterop de motor. De eerste kilometers heb ik echt genoten van het prachtige landschap waar ik - door het gebruik van de boda - zo heerlijk direct mee in contact was. Mijn hart ging al wat meer tekeer toen we na ongeveer vier kilometer stuitten op een kleine kudde olifanten op zo’n vijftien meter afstand van de ‘weg’. Mijn boda-boda chauffeur was niet echt onder de indruk en stopte rustig om mij de kans te geven foto’s te maken. Na enige aarzeling heb ik toch maar even van die unieke gelegenheid gebruik gemaakt. Toen één van de olifanten (laat dat nu nét het grootste mannetje van de kudde zijn...) onze kant kwam opgelopen, heb ik m’n boda-boda chauffeur toch echt dringend gevraagd even flink gas te geven...

Nog maar net bijgekomen van dit avontuur stuitten we zo’n zes kilometer verder op een nog groter avontuur: een kudde van ongeveer 25 buffels op de weg! En ze leken niet van plan die weg te verlaten... Mijn zelfverzekerde chauffeur kwam al snel op het idee de zwarte joekels te verjagen door de motor flink te laten ronken. Zijn plan werkte: langzaamaan splitste de kudde zich op in tweeen, voldoende ruimte over latend om daar in het midden doorheen te rijden. Pfff...

De laatste tien kilometers verliepen gelukkig rustig (de betekenis van het bordje ‘Leopard Loop’ dat we enkele kilometers voor Mweya passeerden heb ik op dat moment maar even verdrongen – gelukkig geen luipaard gezien overigens...), maar jullie kunnen je waarschijnlijk wel voorstellen dat ik met bonkend hart ben aangekomen bij m’n hostel. Aldaar vroeg mijn boda-boda bestuurder me serieus of hij me morgen naar het 70 kilometer verderop gelegen Ishasha kon rijden (een rit die dwars door hetzelfde national park loopt); ik heb vriendelijk bedankt haha. Het avontuur ging overigens nog steeds een béétje door want het erf van Mweya Hostel is niet omgeven door een hek of haag, en tijdens het diner vertelden twee werknemers mij vol enthousiasme dat er ’s nachts regelmatig leeuwen, nijlpaarden en olifanten over het terrein lopen. Het gevolg was dat ik die nacht – toen ik errug nodig naar het toilet moest maar in de verte brullende hippogeluiden hoorde – dat maar even heb opgehouden totdat het licht was: een nachtelijke wandeling naar het toiletgebouw sprak me niet echt aan...

Wat mij betreft zijn deze voorbeelden heel typerend voor het huidige Oeganda: in tegenstelling tot landen als Kenia en Tanzania is het leven in het algemeen - en safari’s in het bijzonder – nog weinig gereguleerd. Dit brengt ontegenzeglijk voordelen met zich mee: Oeganda is nog heel puur, je ontmoet weinig andere toeristen en er is nog veel ruimte voor ‘avontuur’. Maar tegelijkertijd is er ook een keerzijde, namelijk de veiligheidsrisico’s die het gebrek aan regels met zich meebrengen. Leven (en dood) worden in Oeganda anders gewaardeerd dan bij ons het geval is: ‘een beetje risico lopen’ wordt geaccepteerd. Of zoals mijn boda-boda bestuurder het bij aankomst in Mweya formuleerde: “Als we gedood waren, was dat God’s wil geweest”. Hetzelfde geldt voor de jonge Oegandese mannen die die middag aan het zwemmen waren in hetzelfde kanaal als waar de toeristen een rondvaart krijgen om krokodillen en nijlpaarden te bewonderen. Er zijn zelfs enkele dorpjes in het national park, waar mens en dier min of meer vreedzaam samen leven (en af en toe gaat het mis, maar dat risico wordt op de koop toegenomen).

Een laatste hoogtepunt in Zuidwest-Oeganda was onbetwist het bezoek dat ik heb gebracht aan de berggorilla´s in Bwindi Impenatrable Forest. Een dergelijk bezoek vergt een heftige investering, zowel financieel (een permit kost 500 US Dollar, ongeveer 325 Euro dus!) als fysiek (een heftige speurtocht door ondoordringbaar regenwoud), maar in ruil daarvoor krijg je wel een unieke ervaring...

Sommige groepen berggorilla´s wonen dieper in het woud dan anderen, en aanvankelijk was ik wat teleurgesteld dat ik een groep zou bezoeken die zich veelal op ‘slechts’ 30 à 45 minuten klimmen van het startpunt bevindt: na aardig wat uurtjes te hebben doorgebracht in het openbaar vervoer had ik wel zin in wat lichaamsbeweging. Achteraf was ik echter toch wel erg blij dat we de groep al zo snel hadden bereikt: op diverse momenten moest er letterlijk op handen en voeten naar boven worden geklommen, zo steil zijn de bergen daar. De richtlijn is dat je minimaal zeven meter afstand moet houden van de berggorilla’s, maar die regel is blijkbaar nog niet helder naar de gorilla’s gecommuniceerd: enkele gorilla’s (met name een schattige baby die voortdurend onze kant op kwam lopen!) konden we bijna aanraken, zo dichtbij waren ze. Ook hadden we de mazzel dat we de groep aantroffen in een minder dicht begroeid gebied; ik heb dus een paar prachtige fotootjes kunnen maken! Na een uur lang in de aanwezigheid van de gorilla´s te hebben verkeerd en hun (zeer menselijke!) gedrag (zoals spelen, onder oksels krabben, in neuzen peuteren (en opbrengst opeten) en winden laten haha) te hebben kunnen observeren, werd de afdaling (wat op enkele momenten betekende: op je billen naar beneden glijden!) ingezet...

Enkele dagen later stond Rwanda op het programma. Met het passeren van de grenspost stapte ik direct in een andere wereld: de klok moet een uur terug worden gezet, maar qua ontwikkelingsniveau lijk je feitelijk tien(tallen) ja(a)r(en) vooruit in de tijd gaan. Het begint al met het straatbeeld in Rwanda: de wegen zijn vrijwel allemaal breed, geasfalteerd en voorzien van wegmarkering, verkeerslichten en zebrapaden; de auto’s en (taxi)bussen worden goed onderhouden; de omgeving is schoon (in tegenstelling tot Oeganda wordt er geen afval op straat gegooid); en de huizen bevinden zich veelal in een betere staat. Als reiziger ervaar je al snel enkele prettige bijkomstigheden van het hogere ontwikkelingsniveau, met name in hoofdstad Kigali: Rwandezen spreken veelal goed Engels (en Frans!), zijn beter op de hoogte van wat er in de wereld gebeurt (en dus is er meer diepgang in de gesprekken), als blanke kun je rustig over straat en het openbaar vervoer is heel efficient georganiseerd (al mijn bussen zijn exact op tijd vertrokken, paradijs! J).

Tegelijkertijd zijn er ook ‘kleine nadelen’: na drie maanden Oeganda is het prijsniveau in Rwanda echt even schrikken... Ook zijn er meer regels; zo kon een taxibusje mij niet voor mijn hotel afzetten want het is niet toegestaan om zomaar te stoppen of parkeren (daar maakt in Oeganda werkelijk niemand zich druk om haha). In totaal heb ik zes fijne dagen in Rwanda doorgebracht. Mijn eerste indruk is dat Rwandezen weliswaar iets meer ingtogen / minder uitbundig zijn dan Oegandezen, maar wanneer je met ze praat zijn ze zeer warm, vriendelijk en zachtaardig.

Rwanda is onlosmakelijk verbonden met de bloederige genocide die plaatsvond in 1994, toen Hutu’s en Tutsi’s elkaar te lijf gingen en waarbij meer dan twee miljoen mensen zijn omgekomen en even zovelen gevlucht naar buurlanden. Ook mijn korte verblijf heeft duidelijk in het teken gestaan van deze tragische periode in de Rwandese geschiedenis. Ik heb achtereenvolgens een bezoek gebracht aan het Kigali Memorial Centre, de dorpjes Nyamata en Ntarama (in beide beide dorpjes zijn kerken aanwezig waar mensen tijdens de genocide hun schuilplaats zochten maar ook deze heilige plaatsen bleken niet veilig; resp. 100,000 en 50,000 burgers zijn omgebracht; stille getuigen daarvan zijn de achtergebleven kledingstukken, schedels en botten) en Gikongoro (waar ik een memorial heb bezocht welke oorspronkelijk is gebouwd als technische school, maar zover is het nooit gekomen; ook hier hebben massale slachtingen plaatsgevonden, met als stille getuigen nu de aldaar opgezette lijken en massagraven).

Deze gewelddadige periode lijkt in schril contrast te staan met het Rwanda van nu, dat zeer rustig, westers, georganiseerd en vredig oogt. Wanneer je bijvoorbeeld in Kigali rondloopt is het heel onwerkelijk en lastig voor te stellen dat zich hier zestien jaar geleden zulke gruwelijke gebeurtenissen hebben voorgedaan; ook in deze stad hebben destijds echter vele dode lichamen op straat gelegen. Tijdens mijn verblijf ben ik me voortdurend bewust geweest van het feit dat iedereen hier zijn of haar eigen ‘genocideverhaal’ heeft; vrouwen zijn destijds wellicht verkracht en hebben daarbij aids opgelopen, kinderen hebben hun ouders verloren, buren en dorpsgenoten van nu hebben destijds elkaars familieleden omgebracht... Behalve de verminkte Rwandeze mannen (zoals mannen met afgehakte lichaamsdelen of met littekens van een snijwond of kogelgat in het hoofd) die je tegenkomt, gemarkeerde massagraven langs snelwegen en in roze (verdachten) / oranje (veroordeelden) pakken werkende mannen in de landerijen, herinnert niets aan de gruwelijkheden van zestien jaar geleden. Als je niet beter zou weten zie je in Rwanda enkel een prachtig groen, heuvelachtig landschap.

Na een dagje in de aan Lake Kivu gelegen / aan Congo grenzende ‘badplaats’ Gisengy en een pittige hike in Parc National des Volcans (ook hier wonen trouwens berggorilla’s!) was het echt tijd om terug te keren naar Oeganda. Aldaar was het weer even wennen aan de relatieve chaos en de overdaad aan aandacht om je huidskleur, maar gelukkig wenden de lachende gezichten en veel lagere prijzen net zo snel! J

Emile: specialement pour toi, j’ai essaye de visiter Goma (Congo)! J J‘etais a la frontiere a Gisenyi, mais j’avais du payer 35 US Dollar pour entrer Congo et apres 60 US Dollar pour revenir a Rwanda. Ca, c’etait un petit peu trop d’argent haha... Je vais te raconter la complete histoire en Hollande!!!

De afgelopen dagen heb ik een heel dubbel gevoel gehad bij mijn terugkeer naar Nederland. Enerzijds zie ik er enorm naar uit om jullie weer te zien, om vrij en anoniem over straat te kunnen ( inclusief hardlopen zonder aangestaard en nagewezen te worden!), lekker aan het werk te gaan, een beetje meer luxe (zoals een eigen, warme douche / stroom / een wasmachine, comfortabel openbaar vervoer) te hebben..... Anderzijds ben ik op momenten echt verdrietig om mijn vertrek, en weet ik zeker dat ik Oeganda echt zo ga missen...

Wat ik het meeste ga missen? Die brede glimlach waarmee iedereen je hier begroet, je weet wel, zo eentje waarbij een stralend witte tandenrij tevoorschijn komt... Maar ook:

- de prachtige kinderen die naar je toe komen rennen, uitbundig zwaaien en roepen ‘Hello Muzungu, how are you?”;

- de positieve sfeer, vrolijkheid, opgewektheid, het vele lachen met elkaar, het elkaar groeten op straat, het niet klagen (terwijl er genoeg reden tot ontevredenheid is);

- de tolerantie, verdraagzaamheid ten opzichte van elkaar, mensen accepteren meer van elkaar (bijvoorbeeld: ik was getuige van een incident waarbij een taxichauffeur in zijn onopmerkzaamheid zijn auto achteruit reed en daarbij op een boda-boda inreed, die vervolgens omviel (inclusief de bestuurder). O jee, nu gaat het gebeuren dacht ik... Maar in plaats van de door mij verwachte scheldpartij / ruzie maken beide bestuurders (plus enkele andere boda-boda bestuurders) er grapjes om!) Oegandezen zijn over het algemeen heel bescheidenheid, er zijn weinig ego-trippers, weinig competitie.

Wanneer ik verhalen hoor van backpackers die tijd hebben doorgebracht in Kenia / Tanzania ben ik extra blij dat ik voor Oeganda heb gekozen: als hun verhalen kloppen worden blanken daar veelal met norse blikken / om geld smekend / met geweld ontvangen, echt heel anders dan hier.

Daarnaast ga ik het ook zeker missen om zoveel tijd te hebben om te rond te trekken, te schrijven en lezen, na te denken over het leven.

Al met al is het echt een super ervaring geweest, die ik iedereen kan aanraden (met name diegenen met dertigersdillema’s J ), het was heel goed om even los te komen van alle ‘verplichtingen’ in Nederland en tijd te hebben voor reflectie.

Voor nu zeg ik: tot heel snel in Nederland!!! En hopelijk vergeven jullie het me als ik de komende tijd iets te vaak begin met “Toen ik in Oeganda was... “ J